هفت کشور

Seven Countries

پس از پدید آمدن تارنمای خردگان، بسیاری از نوشتارهای این تارنگار به خردگان واگذار شد

جشن سده
فرستنده : مجید خالقیان - ساعت ٥:۳۸ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٩ بهمن ۱۳٩٠

بسیار زیباست است که گفتار و کردار نیک را در شادمانی های خویش به یاد آوریم و با دیدگاه نیک به هستی، تلاش کنیم تا خود را بهبود بخشیم .

شاید جشن سده برای نیاکان ما زمانی بوده است تا در سالروز پیدایش آتش، دیدگاه های نیک خویش را درباره ی آتش به یادآورند.

جشن سده، این یادگار کهن گرامی و شاد باد

 


 

همانطور که آگاه هستید در گاهشماری ایرانی هر یک از روز های ماه یک نام به خصوص دارند . روز دهم از هر ماه را آبان روز می گویند.

برای دیدن نام روز های ماه به طور کامل اینجا را کلیک کنید

 

روز دهم بهمن ماه برابر با آبان روز از بهمن ، یکی از بزرگ ترین جشن های ایرانیان یعنی جشن سده می باشد .

مهم ترین فلسفه ای که برای این جشن مطرح است ، روز پیدایش آتش می باشد . از آنجایی که ایرانیان دیدگاه نیکی نسبت به آتش داشته اند این روز از اهمیت زیادی برخوردار بوده است .

جشن سده پس از سد روز از آبان ماه قرار دارد. در حقیقت ایرانیان باستان یک سال گرما (تابستان بزرگ) و یک سال سرما ( زمستان بزرگ ) داشتند و جشن سده پس از سد روز از زمستان بزرگ واقع شده است.

بسیاری این جشن را به هوشگ پادشاه سلسله ی پیشدادی نسبت می دهند . برخی هم هوشگ را یک شخص نمی دانند بلکه یک دوره از تاریخ می دانند و جشن سده را متعلق به دوره ی هوشگ می دانند.

برخی روایات پیدایش سده را به اردشیر پاپکان و برخی دیگر به کیومرث نسبت داده اند.

از پیروزی فریدون بر ضحاک نیز خبر آمده است.

 

 

جشن سده و هوشنگ

فریدون جنیدی که آگاه به زبان های باستانی است و از برجسته ترین شاهنامه شناسان می باشد درباره این موضوع می گوید :

« هوشنگ شخصی معین نبوده ، بلکه دوره ای از تاریخ آریایی است که در آن دوره مردمان شروع به ساختن خانه یا کندن غارهایی ، بهتر از غارهای طبیعی و شکاف صخره های کوه کرده اند ». وی در ادامه معنی واژه ی هوشنگ را « خانه خوب » می داند.

به هر حال هوشنگ دربسیاری از منابع تاریخی و ادبیاتی ما به مانند یک انسان ترسیم شده است . مهم ترین منبعی که از هوشنگ نام می برد شاهنامه است که جشن سده را به او نسبت می دهد.

بنا به گفته شاهنامه فردوسی هوشنگ نوه ی کیومرث - نخستین پادشاه ایران - و پسر سیامک بوده است . هوشنگ بسیار ستوده شده است و پادشاهی دادگر معرفی شده است.

جهاندار هوشنگ با رای و داد / به جای نیا تاج بر سر نهاد

..

وزان پس جهان یکسر آباد کرد / همه روی گیتی پر از داد کرد

هوشنگ پس از یافتن آتش آنرا گرامی می دارد . درباره ی این موضوع افسانه ها و داستان های دلکشی نقل شده است.

 

افسانه جشن سده

در شاهنامه فردوسی داستان پیدایش آتش با استادی تمام توسط حکیم توس بیان شده است.

این داستان به طور خلاصه از این قرار است :

روزی هوشنگ به صحرا رفته بود و مار سیاهی را مشاهده کرد . سنگی برداشت و به او انداخت . سنگ ناگاه به سنگ دیگری برخورد کرد و از بهم خوردن این دو سنگ آتش روشن شد .هوشنگ دستور داد به مناسبت پیدایش فروغ ایزدی جشن گرفتند و شادی کردند و در هنگام پرستش آنرا قبله خود قرار دادند.

 

نام سده

نام سده با عدد سد ارتباط دارد . اما درباره دلیل آنگفته ها زیاد است.

مهم ترین موضوعی که بیان می شود این است که سد روز از زمستان بزرگ می گذرد.

در بندهش فصل بیست و پنج ، فقره هفت می گوید : « از هرمزد روز ( روز نخست ) در فروردین ماه تا انیران (انارام) روز (روز سی ام ) مهر ماه هفت ماه تابستان است و از هرمزد روز در آبان ماه تا اسفند ماه و انجام پنجه و پنج روز کبیسه پنج ماه زمستان است »

بنا بر این سال به دو بخش تابستان بزرگ و زمستان بزرگ تقسیم می شده است که زمستان بزرگ از آبان ماه آغاز می شده است . جشن سده ، سد روز از آبان فاصله دارد که سده یا ستَه نامیده می شود . جالب آن است که جشن سده در آبان روز از بهمن هم قرار دارد و سد روز بعد از آبان ماه است.

ابوریحان بیرونی در «التفهیم» نیز درباره ی نامگذاری جشن سده آورده است :«... و اما سبب نامش چنان است که از آن تا نوروز پنجاه روز است و پنجاه شب ...»

برخی گفته اند چون عدد فرزندان کیومرث به سد رسید، جشنی بزرگ برپا کرد و آتشی فراوان افروختند و آن را سده نام نهادند.

همچنی برخی معتقدند که همراهان هوشنگ هنگامی که به کوه رفت و آن اتفاق افتاد سد نفر بوده است.

اما نام سده در اقوام گوناگون ایران زمین متفاوت است . در خراسان «سَرِه»، در نواحی اراک «جشن چوپانان»، در خمین «کُردِه»، در دلیجان «هَله هَله» و در بَدَخشان تاجیکستان به نام «خِرپَچار». در فراهان، سنگسر سمنان، چهار روز پیش و پس از سده را «چاروچار» و سردترین شب زمستان میدانند.

 

آیین جشن سده

افروختن آتش که اساساً شکوه و جلال جشن سده بر آن استوار بوده و هست در پایان روز دهم و شب یازدهم انجام می گرفت .

پادشاهان و بزرگان و مردمان دیگر هر یک به فراخور حال خود به تهیه هیزم و خار و خاشاک بویژه چوب و گز می پرداختند و کوهها و پشته هایی از آنها می ساختند و آتش می زدند .

این آتش افروزی به اندازه ای زیاد بود که فروغ آن از فرسنگ ها مسافت دیده می شد. معمولا این آتش افروزی در دشتی پهناور انجام می گرفت و همچنین بر فراز تپه ها و کوه ها بوته ، هیمه و خار جمع آوری می کردند.

همچنین در مجلس هایی که با حضور پادشاهان و بزرگان برپا می شد شمع ها نصب می کردند که می بایست تا هنگام غروب آفتاب افروخته باشد .

مردم در این جشن به شادمانی می پرداختند و کودکان هم از این شادمانی برخوردار می شدند.

زرتشتیان هم در شب دهم ماه بهمن جشن می گرفتند و آتش روشن می کردند . موبدان با خواندن اوستا پیرامون آتش می گشتند مردم به شادمانی می پرداختند.


یاری نامه ها :

اصل و نسب و دین های ایرانیان باستان – عبدالعظیم رضایی

زروان – فریدون جنیدی

شاهنامه – ابوالقاسم فردوسی

پایگاه پژوهشی آریابوم


comment نظرات ( )
واپسین به روز رسانی


نمایش تمام صفحه


نوشتارهای ما را می دزدند و هیچ مرجعی پاسخ گو نیست

دزدهای فضای مجازی

کانال رسمی خردگان